--- title: Plastiklerin Yangın Güvenliği (Abdurrahman Kılıç-Makale) summary: Modern dünya; plastik olmadan hayal edilmez. Plastikler herkesin yaşam biçiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Hafif ve korozyona karşı dirençli, farklı renk… author: Mekanik Oda published: 2019-01-01T09:00:00+00:00 updated: 2026-06-18T12:19:35.049946+00:00 source: https://demo.mekanikoda.com/blog/plastiklerin-yangin-guvenligi-abdurrahman-kilic-makale site: Mekanik Oda --- # Plastiklerin Yangın Güvenliği (Abdurrahman Kılıç-Makale) > Modern dünya; plastik olmadan hayal edilmez. Plastikler herkesin yaşam biçiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Hafif ve korozyona karşı dirençli, farklı renk… Abdurrahman Kılıç 1 ÖZET Modern dünya; plastik olmadan hayal edilmez. Plastikler herkesin yaşam biçiminin ayrılmaz bir parçası olmuştur. Hafif ve korozyona karşı dirençli, farklı renk oluşturulabilen, şeffaf olarak kullanılabilen ve işleme kolaylığı olduğundan, günümüzde tasarımcılar ve mühendisler tarafından tercih edilmektedir. Bu özelliklerinin yanında istenmeyen özelliği ise kolay yanıcılığıdır. Özel ihtiyaçlara cevap verecek şekilde, katkı maddeleriyle yangın direnci artırılırken, depolama ve söndürme sistemleri konusunda da yeni çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmada; plastikler hakkında bilgi verildikten sonra, plastiklerin yanma özellikleri, yangından korunma sistemleri, söndürme sistemleri açıklanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Plastikler, plastik yangın koruması, plastik yangınlarının söndürülmesi Plastikler; hiçbir malzemenin olmadığı kadar fazla hayatımıza girdiğinden, pratikteki kullanımlarında yanıcılık özellikleri büyük önem taşımaktadır. Günümüzde plastik üretimi en büyük endüstrilerden biri olup mobil telefonlarından otomobil tamponlarına, şırıngalara kadar plastik malzeme kullanılmaktadır. Plastik malzemeler; farklı ihtiyaçları karşılamak için sert veya esnek, ağır veya hafif, katı veya sıvı formunda üretilebilmekte ve binanın farklı elemanlarıyla bir arada yer almaktadır[1]. Plastikler; ham polimer, doldurucu, plastik yapıcı ve katkı maddelerinden meydana gelir. Reçine malzemenin birbirine tutunmasını sağlar. Doldurucular reçinenin belli özelliklerini iyileştirirler. Katkı maddeleri özel olarak belli bir özelliği geliştirir ve küçük oranlarla malzemeye dâhil edilir. Genel olarak bu katkılar: sertleştiriciler, katalizörler, fenol veya amin içeren kararlı hale getiren maddeler, şişme araçları, yağlar, boyalar, mantar türevleri, bakteriler ve solventlerdir. Yaklaşık olarak 45 çeşit temel plastik ailesi vardır ve bu ailelerin çok sayıda alt bölümleri ve ayırt edici özellikleri bulunmaktadır. Ancak tüm plastikler bir veya iki grupta sınıflandırılabilir- termosetler (ısınınca sertleşen) veya termoplastikler (ısınınca yumuşayan)[2]. Termosetler; ısındıkları zaman moleküler yapılarında bir değişime giden plastikler olup ısıtıldıkları takdirde dönüşü olmayan bir şekilde katılaşan veya sertleşen bir polimerdir. Yaygın olarak kullanılan termosetler içinde polyester, silikon, poliüretan epoksi ve alkidler sayılabilir[4]. Termoplastikler; moleküllerinin bir arada ikinci zayıf bağlarla bir arada tutulduğu bir polimerdir ve ısıya maruz tutulduğunda yumuşar ve soğuduğunda tekrar orijinal durumuna geri döner. Termoplastikler ısı ile yumuşatıldığında, çekme, kalıba dökme veya presleme ile şekil verilebilir. Polimer gibi, bu süreç moleküler yapıda bir değişiklik meydana getirmeden çok defa tekrarlanabilir. Termoplastikler şimdiye kadar endüstri tarafından üretilen en yaygın plastik tipleridir. Düşük yoğunluklu polietilen (yumuşak plastik torbalar), yüksek yoğunlukta polietilen (meşrubat şişelerinde kullanılan sert plastikler), Polistren (strafor), Polivinilklorit (aynı zamanda PVC olarak da bilinir ve plastik borularda kullanılır) ve Poliakrilamin (kompakt disklerde kullanılan set plastik). Polietilen (PE), Polivinilklorür (PVC), Polistren (PS), Politetrafloretan (PTFE veya Teflon) en yaygın kullanılan plastikler olup Tablo 1’de bazı plastikler ve kullanım alanları verilmektedir[5-6]. ![](https://npylwyrqgkknotnhbkvt.supabase.co/storage/v1/object/public/legacy-media/blog/14-grafik_1.jpg) Malzemeler; yanma özelliklerine göre sınıflandırılır ve eğer yanmasına neden olan enerji kaynağı ortadan kaldırıldıktan sonra da yanmaya devam ediyorsa bu tür malzemeler “yanıcı” olarak adlandırılır. Şayet enerji kaynağı ortadan kaldırıldığında alev sönüyor ve yanma ilerlemiyorsa bu tür malzemeler “zor alevlenici” olarak sınıflandırılır ve bu malzemeler için “kendiliğinden sönen” terimi de kullanılır. Tutuşmaya direnç gösteren malzemelere “zor yanıcı” ve yaklaşık 700°C sıcaklıkta tutuşmayan malzemelere de “yanmaz” malzeme denir. Birçok plastik malzeme yanıcı madde grubundadır. Yangın karmaşık bir olaydır. Yanıcı malzemelerin cinsi ve miktarı yangının gelişmesini ve sonuçlarını etkileyen değişik parametrelerden sadece ikisidir. Diğer tüm doğal ürünler gibi plastikler de yanma koşulları oluştuğunda tutuşabilir. Kalınlık, yoğunluk ve yüzey özellikleri plastik ürünlerin yangındaki reaksiyonunu etkiler. Örneğin kompakt formdaki plastik malzemeler ince film formundaki plastik malzemelere göre daha zor tutuşur. Yangının oluşması ve yayılmasında rol oynayan diğer etmenler arasında, binanın tasarımı, yeri, olası yangın kaynakları ve çevresel etkiler yer alır. Plastikler veya sentetik polimerler, ahşap, kâğıt, pamuk, kauçuk ve yün gibi doğal polimerlerle kimyasal açıdan benzerdir. Hem sentetik ve hem de doğal polimerler büyük oranda karbon, hidrojen ve oksijenden oluştuğundan yanabilir. Plastikler diğer organik malzemelere benzer yangın davranışları sergiler. yani yanma sonucu zehirli gaz karışımı ortaya çıkar. Yangın ile ortaya çıkan zehirli gazların içeriği ve miktarı yanan malzemelerin yanında yangın şartlarına bağlıdır. Bunların arasında karbon monoksit (CO) daima açığa çıkar ve birçok durumda da ölümlere neden olan en önemli etmendir[7]. Kalıpçılık, şekil verme ve ekstrüzyon gibi plastik imalathanelerinde yapılacak koruma ve söndürme sistemleri belirlenirken, işletme riskleri ve depolama düzeni dikkate alınmalıdır. Uygun yağmurlama sistemleri için depolama konusunda yeterli bilgi olmalıdır. Bir yağmurlama sistemi tasarımının yeterli olup olmadığını belirlemede depolanan plastik malzemenin yanıcılık sınıfı çok önemlidir. Tasarımcılar tarafından muhtemel riskleri en aza indirmek için yangına sebep olacak şartlar da gözden geçirmelidir[2]. ![](https://npylwyrqgkknotnhbkvt.supabase.co/storage/v1/object/public/legacy-media/blog/14-grafik_2.jpg) 2. PLASTİKLERİN YANGIN KORUMASI Plastiklerin yangın koruması zorlu ve karmaşık bir iştir. Plastiklerin üretim sürecinde, patlama ve yangınla sonuçlanabilecek çeşitli tehlikeler bulunmaktadır[8,9]. Bu tehlikeler arasında, yanabilen tozlar, yanıcı sıvılar, yüksek sıcaklık çıkartan cihazlar, elektrik tesisatındaki kötü temas, hidrolik ve ısı transfer sıvıları, statik elektrik, yerleştirme düzeni, döküntüler ve yağlar ile kullanıcı hataları ve eğitim eksikliği sayılabilir. Öncelikle yangına ve patlamaya sebep olacak faktörleri yok etmek veya en azından azaltmak gerekir. Yangının yayılmasını sınırlamak için genelde yangına dayanıklı belli ürünlere ayrılmış olan depolama alanlarına ve geliştirilmiş yağmurlama sistemi tasarımlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu konuların nasıl ele alındığı ve kontrol edildiği ayrı ayrı ele alınmalıdır. a) Yanıcı Solventler Yanıcı organik solventler hemen her plastik tesiste bulunur. Solventler genellikle oldukça uçucu maddelerdir, ciddi yangın tehlikesi taşıdıklarından dikkatle ele alınmalıdır. Kalıplanmış veya üretilmiş mallara yapıştırıcı, lake veya boya uygulamak için çok küçük miktarlarda solvent kullanılır. Kumaş, kağıt, deri veya metal üzerine plastik kaplama uygulamalarında çok miktarda solvente ihtiyaç vardır. Solventler, özellikle hızlı hareket eden film üzerine boyama veya kaydırma şeklinde uygulama yapılırken tehlike büyüyebilir, zira plastiklerin elektriksel dirençleri yüksektir[2]. Statik elektrik yükünden kıvılcım meydana gelmesi ve yanıcı sıvı yangınlarının sık görülmesinin sebepleri arasında, patlamaya karşı korumalı elektrikli tesisatı kullanılmaması yer almaktadır. Bu nedenle, yanıcı solventlerin kullanılması, taşınması ve depolanması standartlara uygun olmalıdır. Yanıcı sıvıların uygun olmayan şekilde taşınması da plastik tesislerinde ciddi yangınlara neden olmaktadır. Tüm solventler uygun konteynerlerde taşınmalı ve dağıtılmalıdır. Varilden çekme işlemleri (yanıcı veya parlayıcı sıvı içeren büyük konteynerlerin boşaltılması) topraklaması yapılmış varillerden yapılmalı, çekme işleminde elektrikli pompa kullanılmamalıdır[7]. Çalışmanın yapıldığı yerde sadece bir günlük kullanıma yetecek miktarda parlayıcı sıvı bulundurmalıdır. Kıvılcım çıkarıcı çalışmaların, solventlerin kullanıldığı veya depolandığı yerlerin uzağında yapılması için önlemler alınmalıdır. b) Isıtıcı Elemanlar Kalıba dökme ve kalıptan çekme işlemlerinde, elektrikli elemanların aşırı ısınması tehlikeleri beraberinde getirir. Plastik makineleri ve üzerinde ısıl işlem yapılan cihazlardaki elektrik kabloları ilgili yönetmelik ve standarda göre çekilmelidir. Çalışma sıcaklığı aralığı normal olarak 150°C-350°C arasında, işlenen plastik türüne bağlı olarak değişir[2]. Kalıba dökme ve kalıptan çekme bölgelerinin temizliği, yanıcı buharların meydana gelebileceği aşırı ısınmış bantlardan gelen tutuşma tehlikesini azaltmak için hayati öneme sahiptir. Plastik cihazları düzenli olarak temizlenmelidir, aksi takdirde bu kısımlarda biriken yanıcı malzeme özellikle yüksek sıcaklığa maruz kalabilir veya normal olarak kabul edilen sıcaklıkta çok uzun süre kalabilir ve bu durumda malzemede bozulma (bileşenlerine ayrılma) meydana gelebilir ve sonuçta yanıcı gazlar açığa çıkar. c) Statik Elektrik Plastik üretim tesislerindeki birçok işlemde statik elektrik oluşur. Plastikler oldukça iyi yalıtkan olduğundan üzerlerindeki statik elektrik kolaylıkla ve hızla kıvılcım atlamasına neden olabilecek seviyeye kadar yüklenebilir. Güç nakleden kayışlar da önemli bir statik elektrik yükleme araçlarıdır. Buralarda cihazların topraklanmasına dikkat edilmeli ve ince telli hareket eden film veya filamanlara sıkıca temas eden iletkenler kullanılmalıdır. Ayrıca buhar ve tozun, statik elektrik kaynaklarının oluşacağı makinelerden uzak tutulmasına dikkate edilmelidir[2]. d) Tozların Etkisi Kalıba dökme veya kalıptan çekme işlemleri için küçük plastik parçacıkları yaygın olarak kullanılır. Bu malzemeler genellikle küçük parçacıkların alınması ve makinelere daha düzgün olarak gönderilmesi için eleklerden geçirilir ve toz patlaması tehlikesi oluşturmaz. Buna rağmen, bu malzemeler uzun mesafeye konveyörlerle aktarılıyorsa sürtünme ile toz patlaması ortaya çıkabilir. Yapılan işlemlerde toz halinde pulverize plastik, pnömatik taşıma sistemleriyle granül haldeki parçacıkların taşınması yapılıyorsa veya son kat uygulamalarında öğütme, taşlama veya kumlama işleri kullanılıyorsa tozun patlayabileceği düşünülmelidir. Tesiste tozun çıkması ve dağılmasının minimum düzeyde tutulması önemlidir. Diğer önemli bir husus da tutuşma ihtimalinin azaltılması ve yangının hapsedilip kontrol altına alınması için gerekli önlemlerin alınmasıdır. Tüm elektrikli cihazlar yanıcı toz olan ortama uygun güvenli özellikte olmalıdır. e) Hidrolik Basınç Sistemleri Hidrolik sistemler; kalıpları sıkıştırıp tutmak ve erimiş plastiği kalıplara bastırmak, aktarmak veya enjeksiyon kalıplarına göndermek için kullanılır. Hidrolik sıvı yanıcı solventler kadar tehlikeli olmamasına rağmen, yüksek yanıcılık özelliği nedeniyle dikkate alınması gereklidir. Mümkün olduğu her durumda yanmaz hidrolik sıvılar veya parlama derecesi yüksek olan hidrolik sıvılar kullanılmalıdır. Hidrolik sistemler için yangına dirençli su/glikol veya su yağ emülsiyonları veya sentetik akışkanlar mevcuttur. Bu akışkanları, mevcut sistemlerde kullanılan petrol türevi akışkanlarla değiştirmek için hidrolik sistem elemanlarını üreten firmaların önerilerine uyulmalıdır. Hidrolik devreler ve bağlantı parçaları düzenli olarak kontrol edilmeli, sızıntı ve gevşek bağlantılar teknik servislerce onarılmalı, yere saçılan veya sızan yağlar derhal temizlenmelidir[2]. 3. PLASTİK YANGINLARININ SÖNDÜRÜLMESİ Plastik malzemeler yangın durumunda erir ve yanıcı sıvılar gibi davranış göstererek yanar. Plastikler yangın durumunda hızlı yanar, fazla duman üretir, zehirli gaz çıkartır ve yüksek sıcaklık oluşturur. Söndürmek için çok fazla su ve yüksek yoğunlukta püskürtme yapan yağmurlama başlıkları gerektirir. Plastik depoları ve kapalı konteynerler için değişik yangından koruma yöntemlerine ihtiyaç vardır. Birçok farklı şekilde depolandıklarından her biri için farklı koruma ve söndürme yöntemleri uygulanmalıdır. Hammadde veya mamul olarak depolanmış plastiklerin söndürme sistemi kimyasal bileşiklerine, fiziksel formlarına ve depolama düzeneklerine göre belirlenir. Fiziksel form köpük, sert levha, küçük taneler, değişik ölçülerde paketler, torbalar veya kartonlar şeklinde olabilir. Depolanma yüksekliği genel olarak 6 metreyi geçmemelidir[2]. Yangın meydana gelirse, çok miktarda üretilen duman yangınla mücadeleyi zorlaştıracağından deponun tasarımında duman tahliyesi ve havalandırması da dikkate alınmalıdır. Plastiklerin depolanması, taşınması ve istiflenmesi tasarlanırken yanma özellikleri dikkate alınmalı, bodrum katı olmayan tek katlı binalar, yangınla mücadele, havalandırma ve kurtarma operasyonları için çok daha uygun olduğundan, plastik malzemelerin depolanması için tek katlı depolar tercih edilmelidir[2]. NFPA 13 standartına[10] göre plastikler; ağırlıklarının %15’inden hacimlerinin ise %25’inden fazlasının plastik olduğu mallar olarak tanımlanır. Grup A, Grup B veya Grup C şeklinde sınıflandırılır ve Grup A plastikler de ayrıca kendi içinde genleşmiş (expanded) veya genleşmemiş (unexpanded) olarak ayrılır. Depolama uygulamalarına yönelik yağmurlama sistemi tasarımına önemli ölçüde etki eden parametrelerden biri de, depolanan malzemenin hangi grup plastikten hangi oranda ihtiva ettiğidir. En olumsuz koşullar genleşmiş Grup A plastik oranının yüksek olması halinde ortaya çıkar[11]. Örneğin karton kutular içinde depolanan plastiklerin en az %40’ının (genleşmiş plastiklerde hacimsel orana bakılır) ve açıkta depolanan (exposed) plastiklerin en az %25’inin Grup A plastik olması en sınırlayıcı depolama koşullarını ve en fazla söndürme suyu debisini getirir. Bunun yanı sıra, depolanan malzemelerin plastik paletler üzerinde depolanması veya naylon ambalajlarla sarılmış olması (encapsulated) da söndürme sistemi tasarımında dikkate alınır. Kolay yanıcı plastiklerin kendilerine özgü nitelikleri nedeniyle, ihtiyaca ve duruma göre bir söndürme stratejisi gerektirir. Belli şartlar altında yanabilen ve tutuşabilen plastik yangınlarını kontrol etmede su kullanılabilir. Ancak, köpük çok daha etkilidir ve Sulu Film Yapıcı Köpük (Aqueous Film-Forming Foam-AFFF) kullanılabilir. Plastik yangınlarına köpüklü su atmak için püskürmeli başlıkları kullanılır. Yangından koruma ve plastik depoları için, ıslak, kuru, ön tepkimeli, raf içine yerleştirilmiş ve ESFR (Early Suppression Fast Response - Erken Söndürme için Hızlı Tepkili) tipi yağmurlama da dâhil olmak üzere riske göre değerlendirme yapılır. Polistren ve Grup A olarak sınıflandıran malzemeler, yanma durumunda yüksek ısı üretmeleri nedeniyle yangından koruma sistemleri farklıdır. Fazla miktarda depolanan bu tür malzemelerin depolama alanları özel olarak tasarlanmalıdır. Yangın söndürme sistemini tasarlayanlar oldukça iyi eğitimli olmalı ve plastik depoları için ıslak, kuru, ön tepkimeli, raf içine yerleştirilmiş ve ESFR tipi yağmurlama sistemi dahil olmak üzere ihtiyaçları belirlemede deneyimli olmalıdır. Yağmurlama sistemleri en kötü senaryoya göre tasarlanıp boyutlandırılmalı ve uygulanmalıdır. Her depolama alanı, verilen senaryo için doğru yağmurlama sisteminin nasıl olacağı ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Yağmurlama ıslak borulu, kuru borulu veya ön tepkimeli veya soğutulmuş alan sistemleri olabilir. ESFR, büyük damlalı veya ekstra büyük orifisli gibi yağmurlama sistemlerinden biri öncelikle dikkate alınmalıdır (ESFR uygulamalarında sadece ıslak sisteme izin verilir). Raf şeklinde depolama için tavan yağmurlama başlıkları ve raf içi yağmurlama başlıklarının kombinasyonu iyi bir koruma düzeni sağlar. Yağmurlama tipi dikkate alınmalı ancak buna ilave olarak koridor genişliği, depolama yüksekliği, kaplanan alanın büyüklüğü, malzemelerin tipleri, yağmurlama başlıkları ve depolanan malzeme ile başlıklar arasındaki açıklık da dikkate alınmalıdır[11]. 4. YANGINA DAYANIKLI PLASTİKLER Plastikler modern mimarinin sınırlarını zorlamaya devam ettikçe ve daha fazla enerji verimliliği ve maliyet tasarrufu sağladıkça, daha güvenli hale getirme çalışmaları da hızla artacaktır. Günümüzde plastiklerin özel ihtiyaçlara cevap verecek şekilde, katkı maddeleriyle yangın direnci artırılmaktadır. Birçok plastik çeşidi mükemmel yangın performansına sahiptir. Benzer ısı yalıtımı ve yangına direnç performansı; a) alev geciktiricilerin ilave edilmesiyle, b) plastiklerin daha az yanıcı tabakalarla kaplanmasıyla (örneğin: alçı levha, sıva veya güçlendirici tabakalar ile) sağlanmaktadır[4]. İnşaat teknikleri de, plastik ürünlerin yangın güvenliğini mümkün olduğu kadar iyileştirmek üzere geliştirilmektedir. Bu iyileştirmeler; a) yangına katkısının azaltılması için az miktarda kullanılması, b) tutuşmasını zorlaştıracak yangına dirençli ürün seçilmesi, c) yangının yayılmasını önleyecek montaj teknikleri kullanılması şeklinde olmaktadır[12]. Yangına dayanıklı ya da yanmaz plastikler mevcuttur. Belli plastik ürünleri yangına karşı mücadelede güvenilir şekilde kullanılmaktadır. Bazı plastikler hafiflikleri ve yangın koşullarına olan dayanıklılıkları nedeniyle itfaiyecilerin koruma malzemelerinde kullanılmaktadır. Örneğin: Emniyet malzemeleri, miğfer veya elbiseler, C-PVC yağmurluk, PVC veya PUR (poliüretan) kaplı yangın hortumları[4]. Bazı plastiklerin ayrışma ve tutuşma sıcaklıkları aşağıdaki tabloda görülmektedir. PTFE, CPVC ve PC genellikle aleve dirençli olarak kabul edilir ve PTFE ve CPVC tutuşma sıcaklığı yüksektir. PC tutuşması için uzun süre gerekir. ABS, PUR, PVC ve PS daha kısa sürede tutuşur. Yangının kayıplarından korumak için yapılan yangın koruma önlemlerinin maliyeti toplam inşaat maliyetinin %1-%8’i arasındadır. Bu maliyet doğrudan binanın tipine bağlı olup okul ve sinema gibi hassas binalarda önemli derecede artabilir. Alışveriş merkezleri için yangın güvenliği önlemlerinin maliyeti toplam bina inşaat masraflarının %10’una kadar ulaşmaktadır. Her bina tipinin kendine özgü potansiyel yangın riskleri vardır. Bu nedenle plastikler, diğer tüm malzemeler gibi doğru uygulanmalı ve uygun şartlar altında kullanılmalıdır. Esasen plastik imalatçıları ürünlerini yürürlükte olan Avrupa Birliği ve ülkelerin ulusal standartlara uyumlu olarak tasarlamaktadır. Plastik endüstrisi sürekli olarak yangın performans özellikleri iyileştirilmiş yeni ürünler geliştirmek için çalışmaktadır. Bu amaç için özel olarak “Plastics Europe” tarafından oluşturulan Yangın Güvenlik Grubu, yangın güvenliğiyle ilgili araştırma, standartlaştırma ve düzenleme çalışmalarında bulunmaktadır. ![](https://npylwyrqgkknotnhbkvt.supabase.co/storage/v1/object/public/legacy-media/blog/14-grafik_3.jpg) 5. İŞLETME VE EĞİTİM Plastikle çalışan işyerlerinin bakım, temizlik ve bölüm içi denetleme programları olmalı ve bunlar üst seviyede tutulmalıdır. Acil durumların erken algılanması için güvenilir bir algılama sistemi ve gözetim mekanizması olmalıdır. İlave olarak, işletmede acil durum planları hazırlanmalı ve tesis içi yangın söndürme ekibi kurulmalıdır. Yönetim, kayıp önleme konusuna önem vermeli, risk incelemesi yapılmalı, olası çözümler ve yangın güvenliği sistemleri belirlenmelidir. Çalışanlar için riskleri önleme ve yangına müdahale eğitimleri verilmelidir. İyi bakım ve temizlik uygulamaları sonucunda, istenmeyen yakıtlar, hareketi zorlaştıran engeller ve tutuşma yapacak kaynaklar ortadan kaldırıldığı için yangın tehlikesi azalır. Ortalığa dökülen veya saçılan yanıcı sıvılar veya tutuşabilen malzemeler derhal temizlenmeli ve atıkları güvenli bir şekilde atılmalıdır. Duvarlardan, tavanlardan ve açıkta olan yapı elemanları üzerindeki tutuşabilen toz ve elyaf tiftikleri temizlenmelidir. Döküntü malzemelerin ve çöplerin toplandığı konteynerler yangına dayanıklı olmalıdır. Yanıcı sıvılar ve tutuşabilen plastik maddeler içeren bölgeler ve bunların yanında işlem, imalat veya depolama için kullanılan alanlarda tehlike oluşturacak cihazların kullanımı yasaklanmalıdır[2]. Bir yangın veya patlama durumunda koordinasyonu sağlamak için acil durum planları mevcut olmalı ve operasyonlarda bir değişme olduğunda sürekli güncellemelerle gözden geçirilmelidir. Yangın kayıplarını en aza indirmek için; tüm yangın söndürme cihazları, yangından koruma malzemeleri, yanıcı sıvı depoları, depolama düzenleri ve genel işletme riskleri her on beş günde bir denetlemelerle kontrol edilmelidir. Görülen aksaklıklar bir rapor olarak düzenlenmeli ve daha sonra bu raporlar yetkili bir görevli tarafından takip edilmelidir. Acil bir durumda haber verilecek kişilerin telefon numaraları (yetkili amir, itfaiye, polis, güvenlik vb.) işletmede gece ve gündüz görülebilecek noktalara asılmalıdır. İşletmede bir yangının algılanması durumunda, işletme personelinin söndüre bileceğinden emin olunsa bile itfaiyeye haber verilmelidir[6]. Yangına müdahale edecek personel işletme tarafından ilk müdahalede bulunabilecek dinamik kişilerden seçilmelidir. Personelin teorik eğitiminde, yangın çeşitleri, yangın sebepleri, söndürme malzemeleri, söndürme yöntemleri (sulu, köpüklü, kuru tozlu, gazlı vs), sabit söndürme sistemleri (hortum boru sistemi, yağmurlama sistemi, gazlı sistemler vs), yangın yerindeki tehlikeler (zehirli gaz, çökme, elektrik, patlama vs) üzerinde durulmalıdır. Pratik eğitimlerde; söndürme tüpü kullanımı, hortum serme, tutma ve toplama şekilleri, su temini, köpük kullanımı, teneffüs cihazı kullanımı ve yangına müdahale şekli öğretilmeli ve uygulaması yaptırılmalıdır. Tatbikatlarda personel arasındaki iş bölümü, müdahale hazırlıkları, malzeme kullanımı konularında çalışma yapılmalıdır. 6. SONUÇ Plastikler; yangın durumunda hızlı yanar, erir ve yanıcı sıvılar gibi davranış göstererek yanar fazla duman üretir, zehirli gaz çıkartır ve yüksek sıcaklık oluşturur. Söndürmek için çok fazla su ve yüksek yoğunlukta püskürtme yapan yağmurlama başlıkları gerektirir. Hammadde veya mamul olarak depolanmış plastiklerin söndürme sistemi kimyasal bileşiklerine, fiziksel formlarına ve depolama düzeneklerine göre belirlenir. Depolanma yüksekliği genel olarak 6 metreyi geçmemelidir. Plastiklerin depolanması bodrum katı olmayan tek katlı binalar tek katlı depolar tercih edilmelidir. Belli şartlar altında yanabilen ve tutuşabilen plastik yangınlarını kontrol etmede su kullanılabilir. Ancak, köpük çok daha etkilidir ve Sulu Film Yapıcı Köpük (AFFF) kullanılabilir. Plastik yangınlarına köpüklü su atmak için püskürmeli başlıkları kullanılır. Yağmurlama ıslak borulu, kuru borulu veya ön tepkimeli veya soğutulmuş alan sistemleri olabilir. ESFR, büyük damlalı veya ekstra büyük orifisli gibi yağmurlama sistemlerinden biri öncelikle dikkate alınmalıdır. KAYNAKLAR [1] Chemical Risk in Plastic and Rubber Industry, Prevor Anticipate and Save, Toxicology Laboratory and Chemical Risk Management, www.prevor.com/en/chemical-risk-inplastic-and-rubber-industry, [2] An Underwriting Guide to Plastic Manufacturing, Manufacturers and Dealers Committee, IMUA Inland Marine Underwriters Association. [3] Engineering Plastics, The Manuel, Ensinger, www.ensinger-online.com [4] Vogel C. A. Mueller, D. Lehmann, F. Taeger; “Characterization of the Burning Behavior of Plastics by a New Method”, Open Journal of Polymer Chemistry, 2, 86-90, 2012. [5] Plastik Endüstrisinde Soğutma Sistemleri ve Uygulamaları, FRİTERM A.Ş. Teknik Yayını No: 001, İstanbul, 2017. [6] Malzeme Geri Kazanım ve Plastik Yeniden İşleme Tesislerinde Yangın Emniyeti Kılavuzu, Kanada Plastik Sanayi Birliğinin Plastik Sanayi Konseyi (EPIC), Ontario, Ağustos 2006. [7] Fire Protection for Flammable Liquid, Fire Protection for Plastics, RYAN Fireprotection Inc., http://www.ryanfp.com/ fire-protection-for-flammable-liquids. [8] Lehmann, K.; Improved Fire Protection, Designing With Polymers, s.6, 3, 2012. [9] Ohlemiller, T.J., J.R. Shields; Aspects of the Fire Behavior of Thermoplastic Materials, NIST Technical Note 1493, January 2008. [10] NFPA 13, Standard for the Installation of Sprinkler Systems, National Fire Protection Association, 2016. [11] Linder, K. ve Diğ.; Protection of Rack Stored Exposed Expanded Group A Plastics With ESFR Sprinklers and Vertical Barriers, Final Report, The Fire Protection Research Foundation, Project 4786574396, NC1838, November 11, 2014. [12] Plastics and Fire Safety in Building & Construction, Association of Plastics Manufacturers, Plastics Europe AISBL, Brussels. [13] Lyon, Richard E. and Marc L. Janssens “Polymer Flammability”, DOT/FAA/AR-05/14, U.S. Department of Transportation Federal Aviation Administration Final Report, May 2005.